<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0544"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 544 般若心经释略</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 544 般若心经释略</title> <author>明 林兆恩撰</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">544</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经释略</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:06"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0831b" n="0831b"/> <lb ed="X" n="0831b01"/> <lb ed="X" n="0831b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-A 林子心经释略槪论总序</cb:mulu><head>No. 544-A <lb ed="X" n="0831b03"/><lb ed="R041" n="0849b01"/> 林子心经释略槪论总序</head> <lb ed="X" n="0831b04"/> <lb ed="X" n="0831b05"/><lb ed="R041" n="0849b02"/><p xml:id="pX26p0831b0501">或问释氏之教。都无有法。若未離法。便不是<persName>佛</persName>。是耶。 <lb ed="X" n="0831b06"/><lb ed="R041" n="0849b03"/>非耶。林子喟然歎曰。此余心经释略槪论之所由作 <lb ed="X" n="0831b07"/><lb ed="R041" n="0849b04"/>也。而子曾见余之释略槪论乎未也。然<persName>佛</persName>之地步甚 <lb ed="X" n="0831b08"/><lb ed="R041" n="0849b05"/>高。而必至于虚空本体。本体虚空。无有一法。乃可名 <lb ed="X" n="0831b09"/><lb ed="R041" n="0849b06"/><persName>佛</persName>。而曰若未離法。便不是<persName>佛</persName>。岂不然哉。然必由积久 <lb ed="X" n="0831b10"/><lb ed="R041" n="0849b07"/>而後能致。如释迦所谓吾一劫至于千万劫。而吾精 <lb ed="X" n="0831b11"/><lb ed="R041" n="0849b08"/>进之心未尝少退。子岂不闻之乎。而曰释氏之教。都 <lb ed="X" n="0831b12"/><lb ed="R041" n="0849b09"/>无有法者。余亦未敢以为然。故始于有法者。筏喩以 <lb ed="X" n="0831b13"/><lb ed="R041" n="0849b10"/>渡河也。终于无法者。舍筏而登岸也。他如金刚经所 <lb ed="X" n="0831b14"/><lb ed="R041" n="0849b11"/>云应如是住。如是降伏其心。夫曰住。曰降伏。谓非有 <lb ed="X" n="0831b15"/><lb ed="R041" n="0849b12"/>法而何。纵是圣贤。亦且有无为法矣。况其下乎。至于 <lb ed="X" n="0831b16"/><lb ed="R041" n="0849b13"/>楞严经所载二十五圣圆通。圆觉经之二十一渐教。 <lb ed="X" n="0831b17"/><lb ed="R041" n="0849b14"/>三顿教。一圆教。天台止观之十八观。是皆释氏之法。 <lb ed="X" n="0831b18"/><lb ed="R041" n="0849b15"/>万古不易之常经也。然则心经亦有法欤。林子曰。然。 <lb ed="X" n="0831b19"/><lb ed="R041" n="0849b16"/>若首下一观字。岂非十八观之義乎。其曰菩提萨埵。 <lb ed="X" n="0831b20"/><lb ed="R041" n="0849b17"/>依般若波罗蜜多故。是乃圣贤之无为法也。然咒亦 <lb ed="X" n="0831b21"/><lb ed="R041" n="0849b18"/>法也。揭之揭之。又复揭之。不谓之渐教而何。岂曰二 <lb ed="X" n="0831b22"/><lb ed="R041" n="0850a01"/>十五圣。即三世诸<persName>佛</persName>。抑亦不能外法以成<persName>佛</persName>矣。</p><p xml:id="pX26p0831b2219" cb:place="inline">龙江 <lb ed="X" n="0831b23"/><lb ed="R041" n="0850a02"/>兆恩</p></cb:div> <lb ed="X" n="0831b24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0831c" n="0831c"/> <lb ed="X" n="0831c01"/> <lb ed="X" n="0831c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-B 附心经释论就正小柬</cb:mulu><head>No. 544-B <lb ed="X" n="0831c03"/><lb ed="R041" n="0850a04"/> 附心经释论就正小柬</head> <lb ed="X" n="0831c04"/> <lb ed="X" n="0831c05"/><lb ed="R041" n="0850a05"/><p xml:id="pX26p0831c0501">兆恩拜告 <lb ed="X" n="0831c06" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0850a06"/>诸善知识者。兆恩尝以六祖而上。<persName>佛</persName>法明。六祖而下。 <lb ed="X" n="0831c07"/><lb ed="R041" n="0850a07"/><persName>佛</persName>法不明。法既不明。而其谭<persName>佛</persName>之最以为得者。相传 <lb ed="X" n="0831c08"/><lb ed="R041" n="0850a08"/>密诀。只有空之一字。当下即能成<persName>佛</persName>。何其易也。似贤 <lb ed="X" n="0831c09"/><lb ed="R041" n="0850a09"/>于释迦远矣。甚而儒门之士。亦有阴袭其言。互相告 <lb ed="X" n="0831c10"/><lb ed="R041" n="0850a10"/>语。以为孔子之道亦是如此。始之以乱释迦之教。终 <lb ed="X" n="0831c11"/><lb ed="R041" n="0850a11"/>之以壞孔子之学。此道之所以不明于天下万世也。 <lb ed="X" n="0831c12"/><lb ed="R041" n="0850a12"/>噫。兆恩不自揣分。漫著心经释略槪论二帙。每窃以 <lb ed="X" n="0831c13"/><lb ed="R041" n="0850a13"/>为。释迦复起。必从吾言。幸今<persName>佛</persName>法再兴。而十室之邑。 <lb ed="X" n="0831c14"/><lb ed="R041" n="0850a14"/>必有善知识者。若能不以兆恩为愚。惠然远临。尽言 <lb ed="X" n="0831c15"/><lb ed="R041" n="0850a15"/>相正。自当有以教我也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0831c16"/> <lb ed="X" n="0831c17"/> <lb ed="X" n="0831c18"/> <lb ed="X" n="0831c19"/> <lb ed="X" n="0831c20"/> <lb ed="X" n="0831c21"/> <lb ed="X" n="0831c22"/> <lb ed="X" n="0831c23"/> <lb ed="X" n="0831c24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832a" n="0832a"/> <lb ed="X" n="0832a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心经释略</cb:mulu> <lb ed="X" n="0832a02"/><cb:docNumber>No. 544</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0832a03"/><lb ed="R041" n="0850b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心经释略</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0832a04"/> <lb ed="X" n="0832a05"/><lb ed="R041" n="0850b02"/><byline cb:type="other">门人 王 兴 重阅</byline> <lb ed="X" n="0832a06"/><lb ed="R041" n="0850b03"/><byline cb:type="other">表希朱 挍正</byline> <lb ed="X" n="0832a07"/><lb ed="R041" n="0850b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0832a0701">摩诃般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832a08"/><lb ed="R041" n="0850b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0832a0801">林子曰。梵语摩诃。华言大。梵语般若。华言智慧。其 <lb ed="X" n="0832a09"/><lb ed="R041" n="0850b06"/>曰智慧者。乃余之所谓实地之真心也。梵语波罗 <lb ed="X" n="0832a10"/><lb ed="R041" n="0850b07"/>蜜。华言到彼岸。其曰彼岸者。乃余之所谓真心之 <lb ed="X" n="0832a11"/><lb ed="R041" n="0850b08"/>实地。而为色空之所不到处也。多与少对。多多之 <lb ed="X" n="0832a12"/><lb ed="R041" n="0850b09"/>也。行深而至于大智慧到彼岸。此其最上一乘之 <lb ed="X" n="0832a13"/><lb ed="R041" n="0850b10"/>可多也。然彼岸实地中。本无一法可得。而万法皆 <lb ed="X" n="0832a14"/><lb ed="R041" n="0850b11"/>从此出者。多之也。心经者。吾心之真经也。一切现 <lb ed="X" n="0832a15"/><lb ed="R041" n="0850b12"/>成。故从劫至劫。手不释卷。从昼至夜。无不念时。乃 <lb ed="X" n="0832a16"/><lb ed="R041" n="0850b13"/>所以持吾心之真经也。唯此真经也。以離一切色 <lb ed="X" n="0832a17"/><lb ed="R041" n="0850b14"/>相。以離一切空相。而安此色空二字俱不可得也。 <lb ed="X" n="0832a18"/><lb ed="R041" n="0850b15"/>若非亲到彼岸者。其孰能知之。</p> <lb ed="X" n="0832a19"/><lb ed="R041" n="0850b16"/><p xml:id="pX26p0832a1901">金刚经曰。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0832a20"/><lb ed="R041" n="0850b17"/>提法。皆从此经出。昔有释之者曰。皆从此经出者。 <lb ed="X" n="0832a21"/><lb ed="R041" n="0850b18"/>非以指此一经文句语言。又曰。且道此经从甚处 <lb ed="X" n="0832a22"/><lb ed="R041" n="0851a01"/>出。须弥顶上。大海波心。又曰。此经者。人人俱有。个 <lb ed="X" n="0832a23"/><lb ed="R041" n="0851a02"/>个周圆。上及诸<persName>佛</persName>。下及蝼蚁。亦具此经。即妙圆觉 <lb ed="X" n="0832a24"/><lb ed="R041" n="0851a03"/>心是也。无物堪比。又曰。兹经喩如大地。何物不从 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832b" n="0832b"/> <lb ed="X" n="0832b01"/><lb ed="R041" n="0851a04"/>地之所生。诸<persName>佛</persName>唯指一心。何法不从心之所立。</p> <lb ed="X" n="0832b02"/><lb ed="R041" n="0851a05"/><p xml:id="pX26p0832b0201">国初僧宗泐曰。此经即<persName>世尊</persName>所说大部般若之精 <lb ed="X" n="0832b03"/><lb ed="R041" n="0851a06"/>要。故知菩萨之说。即是<persName>佛</persName>说。传至中华。凡五译。今 <lb ed="X" n="0832b04"/><lb ed="R041" n="0851a07"/>从<name role="" type="person">玄奘</name>所译者。以中国盛行故也。</p> <lb ed="X" n="0832b05"/><lb ed="R041" n="0851a08"/><p xml:id="pX26p0832b0501">国初宋潜溪曰。心者。世间及出世间万法总相。其 <lb ed="X" n="0832b06"/><lb ed="R041" n="0851a09"/>别有五。一肉团心。状如蕉蕾。生色身中。系无情摄。 <lb ed="X" n="0832b07"/><lb ed="R041" n="0851a10"/>二缘虑心。状如野烧。忽生忽灭。系妄想摄。三集起 <lb ed="X" n="0832b08"/><lb ed="R041" n="0851a11"/>心。状如草子。埋伏识田。系习气摄。四赖耶心。状如 <lb ed="X" n="0832b09"/><lb ed="R041" n="0851a12"/>良田。细种无厌。系无明摄。五真如心。状同虚空。廓 <lb ed="X" n="0832b10"/><lb ed="R041" n="0851a13"/>彼法界。系寂照摄。</p> <lb ed="X" n="0832b11"/><lb ed="R041" n="0851a14"/><p xml:id="pX26p0832b1101">余所言者。皆最上一乘之第一義也。而于字训姑 <lb ed="X" n="0832b12"/><lb ed="R041" n="0851a15"/>且略之。故曰释略。今依诸生之请。而以昔人所训 <lb ed="X" n="0832b13"/><lb ed="R041" n="0851a16"/>字義。附于各章之後。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832b14"/><lb ed="R041" n="0851a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0832b1401">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <lb ed="X" n="0832b15"/><lb ed="R041" n="0851a18"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0832b16"/><lb ed="R041" n="0851b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0832b1601">林子曰。观与照别。未到彼岸。则不得不观。既到彼 <lb ed="X" n="0832b17"/><lb ed="R041" n="0851b02"/>岸。则亦照见之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0832b1701" n="0832b1701"/><anchor xml:id="beg0832b1701" n="0832b1701"/>已<anchor xml:id="end0832b1701"/>矣。故照见也者。犹俗所云看 <lb ed="X" n="0832b18"/><lb ed="R041" n="0851b03"/>见者是也。盖既到彼岸之时。而看见此彼岸中。一 <lb ed="X" n="0832b19"/><lb ed="R041" n="0851b04"/>无所有。故曰时照见五蕴皆空。一切之现成也。菩 <lb ed="X" n="0832b20"/><lb ed="R041" n="0851b05"/>萨而曰自在者。以其深处于彼岸实地之中。而为 <lb ed="X" n="0832b21"/><lb ed="R041" n="0851b06"/>色空之所不到处者。奚有于尘生之色。亦奚有于 <lb ed="X" n="0832b22"/><lb ed="R041" n="0851b07"/>尘灭之空。无色无空。夫谁得而罣碍之。故曰自在 <lb ed="X" n="0832b23"/><lb ed="R041" n="0851b08"/>菩萨。自在菩萨者。自性菩萨也。而真如之性。则遍 <lb ed="X" n="0832b24"/><lb ed="R041" n="0851b09"/>于一切处。释氏谓之无形无相。无背无面。六根四 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832c" n="0832c"/> <lb ed="X" n="0832c01"/><lb ed="R041" n="0851b10"/>大俱无。只有一相。亦是无相。十方国土。无不现身。 <lb ed="X" n="0832c02"/><lb ed="R041" n="0851b11"/>若非亲到彼岸者。其孰能知之。行深有二義。皆不 <lb ed="X" n="0832c03"/><lb ed="R041" n="0851b12"/>可不知也。若以行作去声。而曰行深者。三千威仪。 <lb ed="X" n="0832c04"/><lb ed="R041" n="0851b13"/>八万细行。而功行则极其大矣。若以行作平声。而 <lb ed="X" n="0832c05"/><lb ed="R041" n="0851b14"/>曰行深者。应如是住。如是降伏。而修为则极其至 <lb ed="X" n="0832c06"/><lb ed="R041" n="0851b15"/>矣。摩诃般若者。大智慧而见性也。波罗蜜者。到彼 <lb ed="X" n="0832c07"/><lb ed="R041" n="0851b16"/>岸而入顿也。故见性也者。以了知此无上正等正 <lb ed="X" n="0832c08"/><lb ed="R041" n="0851b17"/>觉之<persName>佛</persName>性。悉备于彼岸实地中。五阴本空。一切之 <lb ed="X" n="0832c09"/><lb ed="R041" n="0851b18"/>现成也。多。古语所谓有足多之多。时。到彼岸之时。 <lb ed="X" n="0832c10"/><lb ed="R041" n="0852a01"/>度。度之也。渡苦海以登彼岸也。而众生则从生至 <lb ed="X" n="0832c11"/><lb ed="R041" n="0852a02"/>死。从劫至劫。皆受此一切苦厄。不能出離。而彼岸 <lb ed="X" n="0832c12"/><lb ed="R041" n="0852a03"/>实地。元无苦海。而又奚待于度耶。故照也者。照而 <lb ed="X" n="0832c13"/><lb ed="R041" n="0852a04"/>无所于照也。空也者。空而无所于空也。度也者。度 <lb ed="X" n="0832c14"/><lb ed="R041" n="0852a05"/>而无所于度也。若曰照而有所于照。空而有所于 <lb ed="X" n="0832c15"/><lb ed="R041" n="0852a06"/>空。度而有所于度。即是未到彼岸。有假人为。而谓 <lb ed="X" n="0832c16"/><lb ed="R041" n="0852a07"/>之一切现成不可也。</p> <lb ed="X" n="0832c17"/><lb ed="R041" n="0852a08"/><p xml:id="pX26p0832c1701">林子曰。彼岸实地。而为色空之所不到处者。乃自 <lb ed="X" n="0832c18"/><lb ed="R041" n="0852a09"/>在菩萨之所住处也。然处犹家也。自在菩萨所住 <lb ed="X" n="0832c19"/><lb ed="R041" n="0852a10"/>之处。即自在菩萨所住之家。曰处曰家。壇经所谓 <lb ed="X" n="0832c20"/><lb ed="R041" n="0852a11"/>门内。甚深法界者是也。若能知此甚深法界。而为 <lb ed="X" n="0832c21"/><lb ed="R041" n="0852a12"/>自在菩萨之所住处。一超而入。便是到家之人。然 <lb ed="X" n="0832c22"/><lb ed="R041" n="0852a13"/>而甚深法界。得而入之乎。自在菩萨。得而观之乎。</p> <lb ed="X" n="0832c23"/><lb ed="R041" n="0852a14"/><p xml:id="pX26p0832c2301">林子曰。即心即<persName>佛</persName>。而真心元在于实地之中者。是 <lb ed="X" n="0832c24"/><lb ed="R041" n="0852a15"/>真<persName>佛</persName>深处于彼岸之际也。故不诣实地。而谈真心。 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833a" n="0833a"/> <lb ed="X" n="0833a01"/><lb ed="R041" n="0852a16"/>不到彼岸。而谈真<persName>佛</persName>者。岂非所谓门外汉耶。</p> <lb ed="X" n="0833a02"/><lb ed="R041" n="0852a17"/><p xml:id="pX26p0833a0201">林子曰。不登<persName>佛</persName>位。安能识<persName>佛</persName>。不知本来。安识无物。</p> <lb ed="X" n="0833a03"/><lb ed="R041" n="0852a18"/><p xml:id="pX26p0833a0301">林子曰。若離实地。便是離心。若離彼岸。便是離<persName>佛</persName>。</p> <lb ed="X" n="0833a04"/><lb ed="R041" n="0852b01"/><p xml:id="pX26p0833a0401">元古雲曰。五蕴。即五阴。其曰蕴者。积聚義也。其曰 <lb ed="X" n="0833a05"/><lb ed="R041" n="0852b02"/>阴者。盖覆義也。</p> <lb ed="X" n="0833a06"/><lb ed="R041" n="0852b03"/><p xml:id="pX26p0833a0601">潜溪曰。五蕴者。色受想行识也。色蕴。四大所成。受 <lb ed="X" n="0833a07"/><lb ed="R041" n="0852b04"/>蕴。领纳苦乐。又不苦不乐。想蕴。即种种境。奔驰不 <lb ed="X" n="0833a08"/><lb ed="R041" n="0852b05"/>息。行蕴。诸所心法。多贪境弗止。识蕴。于所缘境。炽 <lb ed="X" n="0833a09"/><lb ed="R041" n="0852b06"/>然了别。五蕴之中。识以分别居先。因其分别。而领 <lb ed="X" n="0833a10"/><lb ed="R041" n="0852b07"/>纳在心。谓之受。心既领纳。相续寻思。谓之想。想之 <lb ed="X" n="0833a11"/><lb ed="R041" n="0852b08"/>不<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1101" n="0833a1101"/><anchor xml:id="beg0833a1101" n="0833a1101"/>已<anchor xml:id="end0833a1101"/>。遂成造作。谓之行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a12"/><lb ed="R041" n="0852b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833a1201">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。受 <lb ed="X" n="0833a13"/><lb ed="R041" n="0852b10"/>想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833a14"/><lb ed="R041" n="0852b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833a1401">林子曰。此呼舍利子而警之。而以色空二字对待 <lb ed="X" n="0833a15"/><lb ed="R041" n="0852b12"/>言之。盖恐其有著于有无二见也。若所云五蕴皆 <lb ed="X" n="0833a16"/><lb ed="R041" n="0852b13"/>空者。乃色空之所不到处本无空也。奚有于色。色 <lb ed="X" n="0833a17"/><lb ed="R041" n="0852b14"/>空俱泯。心经之本旨。一切现成也。而历代註解。皆 <lb ed="X" n="0833a18"/><lb ed="R041" n="0852b15"/>曰色因空显。空为色亡。又曰。无空不显色。无色不 <lb ed="X" n="0833a19"/><lb ed="R041" n="0852b16"/>明空等语。如此见解。不谓之对待之義耶。故曰色 <lb ed="X" n="0833a20"/><lb ed="R041" n="0852b17"/>不异空。空不异色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0833001" n="0833001"/>岂曰不异。而又曰即是者。何也。 <lb ed="X" n="0833a21"/><lb ed="R041" n="0852b18"/>以其不能见性。二者病在一般也。</p> <lb ed="X" n="0833a22"/><lb ed="R041" n="0853a01"/><p xml:id="pX26p0833a2201">三祖<name role="" type="person">僧璨</name>曰。圆同太虚。无欠无馀。此乃本体自然。 <lb ed="X" n="0833a23"/><lb ed="R041" n="0853a02"/>一切之现成也。若非亲到彼岸者。其孰能知之。又 <lb ed="X" n="0833a24"/><lb ed="R041" n="0853a03"/>曰。莫逐有缘。勿住空忍。若逐有缘。即是迷空以为 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833b" n="0833b"/> <lb ed="X" n="0833b01"/><lb ed="R041" n="0853a04"/>色。若住空忍。即是泯色以为空。二者盖胥失之。而 <lb ed="X" n="0833b02"/><lb ed="R041" n="0853a05"/>非一切之现成矣。</p> <lb ed="X" n="0833b03"/><lb ed="R041" n="0853a06"/><p xml:id="pX26p0833b0301">林子曰。余尝譬之石焉。火之性。蕴于石之中。而石 <lb ed="X" n="0833b04"/><lb ed="R041" n="0853a07"/>之中。但唯有火之性<anchor xml:id="nkr_note_add_0833b0401" n="0833b0401"/><anchor xml:id="beg0833b0401" n="0833b0401"/>已<anchor xml:id="end0833b0401"/>尔。本无火也。奚有于灭。既 <lb ed="X" n="0833b05"/><lb ed="R041" n="0853a08"/>无火矣。而有色乎哉。既无灭矣。而有空乎哉。而人 <lb ed="X" n="0833b06"/><lb ed="R041" n="0853a09"/>之性亦犹是也。然石击之则火生。顷之而火灭。火 <lb ed="X" n="0833b07"/><lb ed="R041" n="0853a10"/>生则有火之色。火灭则无火之色。而空矣。而生而 <lb ed="X" n="0833b08"/><lb ed="R041" n="0853a11"/>色。而灭而空。都在石外。殊不知真性本不在外也。 <lb ed="X" n="0833b09"/><lb ed="R041" n="0853a12"/>顾乃于尘之色空上做工夫。则亦何异于火之生 <lb ed="X" n="0833b10"/><lb ed="R041" n="0853a13"/>灭上讨分晓。而谓之能见性而入顿也可乎哉。壇 <lb ed="X" n="0833b11"/><lb ed="R041" n="0853a14"/>经曰。只在门外。未入门内。</p> <lb ed="X" n="0833b12"/><lb ed="R041" n="0853a15"/><p xml:id="pX26p0833b1201">林子曰。余尝譬之镜焉。尘来则色。尘去则空。是镜 <lb ed="X" n="0833b13"/><lb ed="R041" n="0853a16"/>之色空。皆由于外尘之去来如此。然而镜之所以 <lb ed="X" n="0833b14"/><lb ed="R041" n="0853a17"/>能照之本体者。抑亦其色空之所不到处者乎。</p> <lb ed="X" n="0833b15"/><lb ed="R041" n="0853a18"/><p xml:id="pX26p0833b1501">潜溪曰。凡有形者。皆谓之色。凡无形者。皆谓之空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833b16"/><lb ed="R041" n="0853b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833b1601">舍利子。是诸法空相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833b17"/><lb ed="R041" n="0853b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833b1701">林子曰。此呼舍利子而重警之。而专以空之一字 <lb ed="X" n="0833b18"/><lb ed="R041" n="0853b03"/>言之。盖唯恐其不知心经之本旨。而有著于法。而 <lb ed="X" n="0833b19"/><lb ed="R041" n="0853b04"/>有著于相。有所然而空之也。然真性上不容一物。 <lb ed="X" n="0833b20"/><lb ed="R041" n="0853b05"/>彼岸中一切现成。而无有法。而无有相。而曰法曰 <lb ed="X" n="0833b21"/><lb ed="R041" n="0853b06"/>相。便是有物。而非彼岸实地中之现成矣。壇经曰。 <lb ed="X" n="0833b22"/><lb ed="R041" n="0853b07"/>常離法相。自由自在。又曰。離诸法相一无所得。是 <lb ed="X" n="0833b23"/><lb ed="R041" n="0853b08"/>字。指上文空不异色。空即是色句。</p> <lb ed="X" n="0833b24"/><lb ed="R041" n="0853b09"/><p xml:id="pX26p0833b2401">林生问曰。夫既空矣。安得有相。林子曰。岂曰色有 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833c" n="0833c"/> <lb ed="X" n="0833c01"/><lb ed="R041" n="0853b10"/>色相。而空亦有空相矣。又问何谓空相。林子曰。余 <lb ed="X" n="0833c02"/><lb ed="R041" n="0853b11"/>尝指诸空器而问之人曰。器中何物也。答曰。吾但 <lb ed="X" n="0833c03"/><lb ed="R041" n="0853b12"/>见器中之空尔。夫空可得而见之。不谓之空有空 <lb ed="X" n="0833c04"/><lb ed="R041" n="0853b13"/>相耶。有相则有见。无相则无见。余于是而知空相 <lb ed="X" n="0833c05"/><lb ed="R041" n="0853b14"/>之空。是亦色相之色也。著空著色。亦有何异。故曰 <lb ed="X" n="0833c06"/><lb ed="R041" n="0853b15"/>其为失性均也。</p> <lb ed="X" n="0833c07"/><lb ed="R041" n="0853b16"/><p xml:id="pX26p0833c0701">林子曰。空之一字。最易惑人。然凡夫则易惑于色。 <lb ed="X" n="0833c08"/><lb ed="R041" n="0853b17"/>而二乘则易惑于空。夫惑于色者。犹可得而言之。 <lb ed="X" n="0833c09"/><lb ed="R041" n="0853b18"/>而惑于空者。则不可得而言之。而世之註解者。率 <lb ed="X" n="0833c10"/><lb ed="R041" n="0854a01"/>皆不知<persName>佛</persName>无有法。空无有相。而执著于上文五蕴 <lb ed="X" n="0833c11"/><lb ed="R041" n="0854a02"/>皆空句。而曰真空实相。谬之甚也。殊不知无空之 <lb ed="X" n="0833c12"/><lb ed="R041" n="0854a03"/>空。是谓真空。无相之相。是谓实相。若曰空相。则是 <lb ed="X" n="0833c13"/><lb ed="R041" n="0854a04"/>空也。亦可得而见之矣。而余之所谓色空不到处 <lb ed="X" n="0833c14"/><lb ed="R041" n="0854a05"/>之真空。其有空乎。其有相乎。其可得而见乎。若非 <lb ed="X" n="0833c15"/><lb ed="R041" n="0854a06"/>亲到彼岸者。其孰能知之。大抵心经大旨。皆以彼 <lb ed="X" n="0833c16"/><lb ed="R041" n="0854a07"/>岸实地中。本无五蕴可空也。而学<persName>佛</persName>之徒。乃不知 <lb ed="X" n="0833c17"/><lb ed="R041" n="0854a08"/>彼岸实地之谓何。而谓有法可以空五蕴而空之。 <lb ed="X" n="0833c18"/><lb ed="R041" n="0854a09"/>终不免入于想像。而谓虚空无有相貌以为空也。 <lb ed="X" n="0833c19"/><lb ed="R041" n="0854a10"/>岂曰色空俱忘。亦是知见。故曰是诸法空相。以深 <lb ed="X" n="0833c20"/><lb ed="R041" n="0854a11"/>警之也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833c21"/><lb ed="R041" n="0854a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833c2101">不生不灭。不垢不净。不增不减。是故空中。无色。无受 <lb ed="X" n="0833c22"/><lb ed="R041" n="0854a13"/>想行识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0833c23"/><lb ed="R041" n="0854a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833c2301">林子曰。若前所谓五蕴皆空者。盖彼岸实地中。而 <lb ed="X" n="0833c24"/><lb ed="R041" n="0854a15"/>为色空之所不到处者。五蕴本空也。夫五蕴本空 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834a" n="0834a"/> <lb ed="X" n="0834a01"/><lb ed="R041" n="0854a16"/>矣。则安有生。既不有生。则安有灭。垢净增减。亦复 <lb ed="X" n="0834a02"/><lb ed="R041" n="0854a17"/>如是。故曰空中。无色无受想行识者。一切之现成 <lb ed="X" n="0834a03"/><lb ed="R041" n="0854a18"/>也。若非亲到彼岸者。其孰能知之。此章应上五蕴 <lb ed="X" n="0834a04"/><lb ed="R041" n="0854b01"/>皆空句。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a05"/><lb ed="R041" n="0854b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834a0501">无眼耳鼻舌身意。无色声香味触法。无眼界。乃至无 <lb ed="X" n="0834a06"/><lb ed="R041" n="0854b03"/>意识界。无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死 <lb ed="X" n="0834a07"/><lb ed="R041" n="0854b04"/>尽。无苦集灭道。无智亦无得。以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834a08"/><lb ed="R041" n="0854b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0834a0801">林子曰。此下详言之。以彼岸实地中。一无所有。非 <lb ed="X" n="0834a09"/><lb ed="R041" n="0854b06"/>特无色无受想行识焉<anchor xml:id="nkr_note_add_0834a0901" n="0834a0901"/><anchor xml:id="beg0834a0901" n="0834a0901"/>已<anchor xml:id="end0834a0901"/>也。而彼岸实地。其有眼 <lb ed="X" n="0834a10"/><lb ed="R041" n="0854b07"/>耳鼻舌身意乎。其有色声香味触法乎。其有无明 <lb ed="X" n="0834a11"/><lb ed="R041" n="0854b08"/>乎。而无无明尽。其有老死乎。而无老死尽。其可以 <lb ed="X" n="0834a12"/><lb ed="R041" n="0854b09"/>智而知。以苦以集以灭以道而得之乎。其有罣碍 <lb ed="X" n="0834a13"/><lb ed="R041" n="0854b10"/>乎。其有恐怖乎。其有顚倒梦想乎。然此亦皆尘之 <lb ed="X" n="0834a14"/><lb ed="R041" n="0854b11"/>生灭去来尔。而彼岸实地。乃其尘之所不到处。一 <lb ed="X" n="0834a15"/><lb ed="R041" n="0854b12"/>切之现成。也若非亲到彼岸者。其孰能知之。</p> <lb ed="X" n="0834a16"/><lb ed="R041" n="0854b13"/><p xml:id="pX26p0834a1601">林子曰。形骸中。有眼有耳。有鼻有舌。有身有意。而 <lb ed="X" n="0834a17"/><lb ed="R041" n="0854b14"/>有六根矣。而彼岸实地。则超出于形骸之外。无眼 <lb ed="X" n="0834a18"/><lb ed="R041" n="0854b15"/>无耳。无鼻无舌。无身无意。而无六根也。夫既无六 <lb ed="X" n="0834a19"/><lb ed="R041" n="0854b16"/>根矣。而必于属眼之色。而空之以为空者。何欤。若 <lb ed="X" n="0834a20"/><lb ed="R041" n="0854b17"/>余之所谓彼岸实地者。则自其真去处之无色无 <lb ed="X" n="0834a21"/><lb ed="R041" n="0854b18"/>空者言之。而非谓外著于六根之眼。空其色而空 <lb ed="X" n="0834a22"/><lb ed="R041" n="0855a01"/>之也。若外著于六根之眼空其色而空之。则亦不 <lb ed="X" n="0834a23"/><lb ed="R041" n="0855a02"/>免入山圆坐。避尘以求静也。殊不知彼岸实地。而 <lb ed="X" n="0834a24"/><lb ed="R041" n="0855a03"/>为色空之所不到处者。而奚有于尘之可避。又奚 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834b" n="0834b"/> <lb ed="X" n="0834b01"/><lb ed="R041" n="0855a04"/>有于静之可求耶。若非亲到彼岸者。其孰能知之。</p> <lb ed="X" n="0834b02"/><lb ed="R041" n="0855a05"/><p xml:id="pX26p0834b0201">经曰。得阿耨多罗三藐三菩提。而阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0834b03"/><lb ed="R041" n="0855a06"/>三菩提。得而得之乎。得而无所于得。无所得而得 <lb ed="X" n="0834b04"/><lb ed="R041" n="0855a07"/>也。故曰以无所得故。若存无所得心。而自以为得 <lb ed="X" n="0834b05"/><lb ed="R041" n="0855a08"/>者。便是有修。有证。有所得。而不空矣。而色空之所 <lb ed="X" n="0834b06"/><lb ed="R041" n="0855a09"/>不到处者。一切现成也。而奚有于修。奚有于证。奚 <lb ed="X" n="0834b07"/><lb ed="R041" n="0855a10"/>有于得耶。故故也者。故也。此无所得故。幷下文二 <lb ed="X" n="0834b08"/><lb ed="R041" n="0855a11"/>依般若波罗蜜多故。无罣碍故。是皆本体之自然。 <lb ed="X" n="0834b09"/><lb ed="R041" n="0855a12"/>一切之现成也。故曰故。故故也者。谓我元所自有 <lb ed="X" n="0834b10"/><lb ed="R041" n="0855a13"/>之故物木如是也。</p> <lb ed="X" n="0834b11"/><lb ed="R041" n="0855a14"/><p xml:id="pX26p0834b1101">潜溪曰。眼耳鼻舌身意。谓之六根。犹草木之有根 <lb ed="X" n="0834b12"/><lb ed="R041" n="0855a15"/>也。亦谓之六入。根则主内而言。入则主外而言。眼 <lb ed="X" n="0834b13"/><lb ed="R041" n="0855a16"/>见为色尘。耳闻为声尘。鼻嗅为香尘。舌嚐为味尘。 <lb ed="X" n="0834b14"/><lb ed="R041" n="0855a17"/>身染为触尘。意著为法尘。是谓之六尘。谓如沙尘 <lb ed="X" n="0834b15"/><lb ed="R041" n="0855a18"/>之障蔽也。根尘二者和合为十二处。处。所也。言各 <lb ed="X" n="0834b16"/><lb ed="R041" n="0855b01"/>有所在也。从见为眼识。从闻为耳识。从嗅为鼻识。 <lb ed="X" n="0834b17"/><lb ed="R041" n="0855b02"/>从尝为舌识。从染为身识。从分别为意识。谓之六 <lb ed="X" n="0834b18"/><lb ed="R041" n="0855b03"/>识。识。谓妄生辨析。昏翳真智也。三者和合为十八 <lb ed="X" n="0834b19"/><lb ed="R041" n="0855b04"/>界。界者。限也。言各有限域也。乃至者。省文。上擧眼 <lb ed="X" n="0834b20"/><lb ed="R041" n="0855b05"/>界。下擧无意识界。中间四识。可以例知也。</p> <lb ed="X" n="0834b21"/><lb ed="R041" n="0855b06"/><p xml:id="pX26p0834b2101">宗泐曰。此空十二因缘也。无明者。痴暗也。谓于本 <lb ed="X" n="0834b22"/><lb ed="R041" n="0855b07"/>性无所明了。非懵然无知。乃违理强觉之谓也。无 <lb ed="X" n="0834b23"/><lb ed="R041" n="0855b08"/>无明。无无明尽者。菩萨以般若智。观此无明。其性 <lb ed="X" n="0834b24"/><lb ed="R041" n="0855b09"/>本空。无生灭相。故云无无明。亦无无明尽也。乃至 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834c" n="0834c"/> <lb ed="X" n="0834c01"/><lb ed="R041" n="0855b10"/>无老死。亦无老死尽。義与前同。但擧其始末。而略 <lb ed="X" n="0834c02"/><lb ed="R041" n="0855b11"/>其中也。十二因缘。亦曰十二支。一曰无明。亦名烦 <lb ed="X" n="0834c03"/><lb ed="R041" n="0855b12"/>恼。二曰行。谓造作诸业。三曰识。谓起妄念。初托母 <lb ed="X" n="0834c04"/><lb ed="R041" n="0855b13"/>胎也。四曰名色。从托胎後。生诸根形也。五曰六入。 <lb ed="X" n="0834c05"/><lb ed="R041" n="0855b14"/>谓于胎中。而成六根也。六曰触。成胎後。六根对六 <lb ed="X" n="0834c06"/><lb ed="R041" n="0855b15"/>尘也。七曰受。谓领纳世间好恶等事。八曰爱。谓贪 <lb ed="X" n="0834c07"/><lb ed="R041" n="0855b16"/>染五欲等事也。九曰取。谓于诸境生取著心也。十 <lb ed="X" n="0834c08"/><lb ed="R041" n="0855b17"/>曰有。谓作有漏之因。能招未来之果。十一曰生。谓 <lb ed="X" n="0834c09"/><lb ed="R041" n="0855b18"/>受未来五蕴之身也。十二曰老死。谓未来身。既老 <lb ed="X" n="0834c10"/><lb ed="R041" n="0856a01"/>而死。此十二因缘。该三世因果。辗转因依。如轮旋 <lb ed="X" n="0834c11"/><lb ed="R041" n="0856a02"/>转。无有休息。一切众生。迷而不知。良可悲也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834c12"/><lb ed="R041" n="0856a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834c1201">菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。心无罣碍。无罣碍故。 <lb ed="X" n="0834c13"/><lb ed="R041" n="0856a04"/>无有恐怖。远離顚倒梦想。究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834c14"/><lb ed="R041" n="0856a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0834c1401">林子曰。梵语菩提。华言觉。梵语萨埵。华言有情。盖 <lb ed="X" n="0834c15"/><lb ed="R041" n="0856a06"/>谓觉而有情也。梵语涅槃。华言无为。依者。皈依。南 <lb ed="X" n="0834c16"/><lb ed="R041" n="0856a07"/>无之義也。古所云南无<persName>佛</persName>。南无法。南无僧者是也。 <lb ed="X" n="0834c17"/><lb ed="R041" n="0856a08"/>而涅槃无为。是乃现成之公案也。但皈依之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c1701" n="0834c1701"/><anchor xml:id="beg0834c1701" n="0834c1701"/>已<anchor xml:id="end0834c1701"/> <lb ed="X" n="0834c18"/><lb ed="R041" n="0856a09"/>矣。故究竟之亦可入于涅槃。</p> <lb ed="X" n="0834c19"/><lb ed="R041" n="0856a10"/><p xml:id="pX26p0834c1901">楞伽经曰。涅槃乃淸净不死不生之地。一切修行 <lb ed="X" n="0834c20"/><lb ed="R041" n="0856a11"/>者之所依皈。花严经曰。有诤说生死。无诤即涅槃。 <lb ed="X" n="0834c21"/><lb ed="R041" n="0856a12"/>六祖曰。涅槃者。圆满淸净義。又曰。三界九地。各有 <lb ed="X" n="0834c22"/><lb ed="R041" n="0856a13"/>涅槃妙心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0834c23"/><lb ed="R041" n="0856a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834c2301">三世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多故。得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0834c24"/><lb ed="R041" n="0856a15"/>菩提。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835a" n="0835a"/> <lb ed="X" n="0835a01"/><lb ed="R041" n="0856a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835a0101">林子曰。此与上章而幷言之。不曰菩提萨埵皈依 <lb ed="X" n="0835a02"/><lb ed="R041" n="0856a17"/>般若波罗蜜多。而究竟之可入于涅槃。而三世诸 <lb ed="X" n="0835a03"/><lb ed="R041" n="0856a18"/><persName>佛</persName>。亦皆皈依般若波罗蜜多。而成无上正<persName>等正觉</persName> <lb ed="X" n="0835a04"/><lb ed="R041" n="0856b01"/>矣。而无上正<persName>等正觉</persName>。是亦现成之公案也。若非亲 <lb ed="X" n="0835a05"/><lb ed="R041" n="0856b02"/>到彼岸者。其孰能知之。然菩提萨埵而曰依者。有 <lb ed="X" n="0835a06"/><lb ed="R041" n="0856b03"/>法而无为也。三世诸<persName>佛</persName>而曰依者。无法而无为也。 <lb ed="X" n="0835a07"/><lb ed="R041" n="0856b04"/>至于究竟涅槃。其归一也。</p> <lb ed="X" n="0835a08"/><lb ed="R041" n="0856b05"/><p xml:id="pX26p0835a0801">唐僧宗密曰。<persName>佛</persName>者。梵云<persName>婆伽婆</persName>。唐言<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>者。觉也 <lb ed="X" n="0835a09"/><lb ed="R041" n="0856b06"/>自觉觉他。觉圆满故。一切有情。咸具此道。悟者即 <lb ed="X" n="0835a10"/><lb ed="R041" n="0856b07"/>名<persName>佛</persName>。迷者曰众生。</p> <lb ed="X" n="0835a11"/><lb ed="R041" n="0856b08"/><p xml:id="pX26p0835a1101">宋<name role="" type="person">王日休</name>曰。梵语阿。此云无。梵语耨多罗。此云上。 <lb ed="X" n="0835a12"/><lb ed="R041" n="0856b09"/>梵语三。此云正。梵语藐。此云等。梵语菩提。此云觉。 <lb ed="X" n="0835a13"/><lb ed="R041" n="0856b10"/>而曰阿耨多罗三藐三菩提者。乃无上正<persName>等正觉</persName>。 <lb ed="X" n="0835a14"/><lb ed="R041" n="0856b11"/>谓真性也。真性即<persName>佛</persName>。故略言之。则谓之觉。详言之。 <lb ed="X" n="0835a15"/><lb ed="R041" n="0856b12"/>则谓之无上正<persName>等正觉</persName>。以真性无得而上之。故云 <lb ed="X" n="0835a16"/><lb ed="R041" n="0856b13"/>无上。上自诸<persName>佛</persName>。下至蠢动。性相平等。故云正等。其 <lb ed="X" n="0835a17"/><lb ed="R041" n="0856b14"/>觉圆明普照。无偏无亏。故云正觉。</p> <lb ed="X" n="0835a18"/><lb ed="R041" n="0856b15"/><p xml:id="pX26p0835a1801">潜溪曰。三世。谓过去莊严劫。见在贤劫。未来星宿 <lb ed="X" n="0835a19"/><lb ed="R041" n="0856b16"/>劫也。梵语<persName>佛</persName>。此云觉。觉者。迷之对。以<persName>佛</persName>之觉。见众 <lb ed="X" n="0835a20"/><lb ed="R041" n="0856b17"/>生之迷也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835a21"/><lb ed="R041" n="0856b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0835a2101">故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。 <lb ed="X" n="0835a22"/><lb ed="R041" n="0857a01"/>是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835a23"/><lb ed="R041" n="0857a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835a2301">林子曰。彼岸中一切现成。若未到彼岸。夫谁得而 <lb ed="X" n="0835a24"/><lb ed="R041" n="0857a03"/>知之。既不得知。必生惊疑。既生惊疑。心不信受。既 <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835b" n="0835b"/> <lb ed="X" n="0835b01"/><lb ed="R041" n="0857a04"/>不信受。必不皈依。而曰真实不虚者。此乃老婆心 <lb ed="X" n="0835b02"/><lb ed="R041" n="0857a05"/>切。盖欲以释其惊疑之心。而信受之。而皈依之也。</p> <lb ed="X" n="0835b03"/><lb ed="R041" n="0857a06"/><p xml:id="pX26p0835b0301">潜溪曰。言故知者。结前起後也。咒者。<persName>佛</persName>说密语。即 <lb ed="X" n="0835b04"/><lb ed="R041" n="0857a07"/>第一義也。神者。精妙不测之称。明者。鉴照不昧之 <lb ed="X" n="0835b05"/><lb ed="R041" n="0857a08"/>谓。无上。无可加过也。无等等。独绝无伦也。既言大。 <lb ed="X" n="0835b06"/><lb ed="R041" n="0857a09"/>则<anchor xml:id="nkr_note_add_0835b0601" n="0835b0601"/><anchor xml:id="beg0835b0601" n="0835b0601"/>已<anchor xml:id="end0835b0601"/>极矣。又重言无上无等等者。所以深著般若 <lb ed="X" n="0835b07"/><lb ed="R041" n="0857a10"/>溥博无际也。溥博无际。唯真空足以当之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835b08"/><lb ed="R041" n="0857a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0835b0801">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0835b0814" cb:place="inline">揭谛揭谛。波罗揭 <lb ed="X" n="0835b09"/><lb ed="R041" n="0857a12"/>谛。波罗僧揭谛。菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835b10"/><lb ed="R041" n="0857a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835b1001">林子曰。谛者。苦集灭道之四谛也。曰揭谛者。揭此 <lb ed="X" n="0835b11"/><lb ed="R041" n="0857a14"/>四谛也。而又曰揭谛者。揭此四谛之揭而揭之。揭 <lb ed="X" n="0835b12"/><lb ed="R041" n="0857a15"/>之而复揭之。故能到彼岸。而淸净。而涅槃。而无上 <lb ed="X" n="0835b13"/><lb ed="R041" n="0857a16"/>正<persName>等正觉</persName>矣。</p> <lb ed="X" n="0835b14"/><lb ed="R041" n="0857a17"/><p xml:id="pX26p0835b1401">唐大顚云。菩提是初。萨婆诃是末。</p> <lb ed="X" n="0835b15"/><lb ed="R041" n="0857a18"/><p xml:id="pX26p0835b1501">宋何无垢曰。若是有志底人。一刀两段。更无退转。 <lb ed="X" n="0835b16"/><lb ed="R041" n="0857b01"/>忽然悟道。达本性空。即得菩提。超出三界。了无所 <lb ed="X" n="0835b17"/><lb ed="R041" n="0857b02"/>了。得无所得。荡然淸净。则到极乐之所。受用无尽。 <lb ed="X" n="0835b18"/><lb ed="R041" n="0857b03"/>故曰萨婆诃。</p> <lb ed="X" n="0835b19"/><lb ed="R041" n="0857b04"/><p xml:id="pX26p0835b1901">宋僧道川曰。山华笑。野鸟歌。此时如得意。随处萨 <lb ed="X" n="0835b20"/><lb ed="R041" n="0857b05"/>婆诃。又曰。算尽目前无一法。方能随处萨婆诃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0835b21"/><lb ed="R041" n="0857b06"/> <lb ed="X" n="0835b22"/><lb ed="R041" n="0857b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心经释略<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> <lb ed="X" n="0835b23"/> <lb ed="X" n="0835b24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835c" n="0835c"/> <lb ed="X" n="0835c01"/> <lb ed="X" n="0835c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-C 自书心经释略卷後</cb:mulu><head>No. 544-C <lb ed="X" n="0835c03"/><lb ed="R041" n="0857b09"/> 自书心经释略卷後</head> <lb ed="X" n="0835c04"/> <lb ed="X" n="0835c05"/><lb ed="R041" n="0857b10"/><p xml:id="pX26p0835c0501">林子曰。释氏极则之教。古今现成之一大公案也。无 <lb ed="X" n="0835c06"/><lb ed="R041" n="0857b11"/>言无隐。故释迦住世四十有九年矣。未尝说一字。而 <lb ed="X" n="0835c07"/><lb ed="R041" n="0857b12"/>最上一乘。岂其有关于言语文字哉。夫既不关于言 <lb ed="X" n="0835c08"/><lb ed="R041" n="0857b13"/>语文字矣。则心经之作。<anchor xml:id="nkr_note_add_0835c0801" n="0835c0801"/><anchor xml:id="beg0835c0801" n="0835c0801"/>已<anchor xml:id="end0835c0801"/>失之支。而又释之者乎。槪 <lb ed="X" n="0835c09"/><lb ed="R041" n="0857b14"/>自六祖而下。<persName>佛</persName>教微矣。而世之学<persName>佛</persName>者。孰不曰我<anchor xml:id="nkr_note_add_0835c0901" n="0835c0901"/><anchor xml:id="beg0835c0901" n="0835c0901"/>已<anchor xml:id="end0835c0901"/> <lb ed="X" n="0835c10"/><lb ed="R041" n="0857b15"/>得正受南能之宗也。自悟自解。自性自度。然究其归。 <lb ed="X" n="0835c11"/><lb ed="R041" n="0857b16"/>则与北秀之拂拭尘埃者等尔。而所谓本来无物。而 <lb ed="X" n="0835c12"/><lb ed="R041" n="0857b17"/>为色空所不到处者。则尟有闻之矣。故曰七祖如今 <lb ed="X" n="0835c13"/><lb ed="R041" n="0857b18"/>未有人。然非唯六祖而下为然也。而灵山会上。五千 <lb ed="X" n="0835c14"/><lb ed="R041" n="0858a01"/>且退席矣。夫有<persName>佛</persName>出世。犹难与言如此。况後世乎。壇 <lb ed="X" n="0835c15"/><lb ed="R041" n="0858a02"/>经曰。不宜速说。<persName>佛</persName>法难起。余委不知<persName>佛</persName>法。而亦强为 <lb ed="X" n="0835c16"/><lb ed="R041" n="0858a03"/>之说焉。既槪而论之。复略而释之。余岂不知心经微 <lb ed="X" n="0835c17"/><lb ed="R041" n="0858a04"/>旨。不可得而说。不可得而论。不可得而释之者哉。而 <lb ed="X" n="0835c18"/><lb ed="R041" n="0858a05"/>必欲说之。而必欲论之。而必欲释之者。余敢曰能明 <lb ed="X" n="0835c19"/><lb ed="R041" n="0858a06"/><persName>佛</persName>法之第一義。心经之微旨邪。而二乘之著空。则庶 <lb ed="X" n="0835c20"/><lb ed="R041" n="0858a07"/>乎可以遮其非。而最上一乘。或有所闻而知。自悟而 <lb ed="X" n="0835c21"/><lb ed="R041" n="0858a08"/>兴起之矣。</p><p xml:id="pX26p0835c2105" cb:place="inline">三教主人龙江兆恩</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0832b1701" to="#end0832b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0833a1101" to="#end0833a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0833b0401" to="#end0833b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834a0901" to="#end0834a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0834c1701" to="#end0834c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0835b0601" to="#end0835b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0835c0801" to="#end0835c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0835c0901" to="#end0835c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0833001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0833001">岂疑既</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0832b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0833a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0833b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0834c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0835b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0835c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0835c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>